تاریخ انتشار : پنجشنبه 27 شهریور 1404 - 11:19
6 بازدید
کد خبر : 16654

حاشیه‌نشینی با تکه‌های تنهایی؛ تاملی بر هندسه و نفسِ جاری در معرق چوب

حاشیه‌نشینی با تکه‌های تنهایی؛ تاملی بر هندسه و نفسِ جاری در معرق چوب
حاشیه‌نشینی با تکه‌های تنهایی؛ تاملی بر هندسه و نفسِ جاری در معرق چوب

به قلم صنعتگر صنایع دستی رشته معرق چوب: پیام احمدی کاشانی

۱. تبار مخدوش؛ از کاشی‌های گسسته تا رگه‌های خاموش چوب

وقتی سخن از پیشینه به میان می‌آید، روایت‌های رایج دوست دارند تازیانه تاریخ را برگرده‌ی درختان بکشند و برای معرق چوب، شناسنامه‌ای چندهزارساله بنویسند. اما حقیقت تاریخ با رویاهای اسطوره‌پردازانه فاصله دارد. اگر از دندانه‌تراشی‌های باستانیِ شهر سوخته بگذریم که بیشتر به استخوان و چوب‌تراشیِ ابتدایی پهلو می‌زنند، معرق چوب به معنای امروزی آن در ایران، هنر کهنسالی به شمار نمی‌آید؛ این هنر فرزند خلفِ کاشی‌کاریِ معرق در معماری اسلامی است که به مرور زمان، گمی از سنگ و لعاب برید و به بستر نرم‌تر، گرم‌تر و زنده‌ترِ چوب پناه آورد. معرق چوبِ شناسنامه‌دار، در مقایسه با قالی‌بافی یا سفال‌گری، نهالی نوپا اما ریشه‌دوانده در خاک معاصر است که بخش عمده‌ای از بالندگی فرمال خود را مدیون پشتکار هنرمندان سده اخیر و نوآوری‌های تکنیکال دهه‌های اخیر است؛ کسانی که پذیرفتند چوب تنها ماده‌ای برای زیرسازی نیست، بلکه خودش روایتگر اصلی ماجراست.

۲. آناتومیِ سکوت؛ از طرح خطی تا عصیان رنگ‌های طبیعی

در کالبدشناسیِ سنتیِ معرق، کار با یک خط‌کشیِ خشک، یک طرح اسلیمی و چند تخته چوبِ محدود (مثل گردوی تیره، عناب و سنجد) آغاز و تمام می‌شد. خط، همه‌کاره بود و رنگ، اسیری در بند حاشیه‌ها. اما معرق اصیلِ چوب، زمانی جان گرفت که هنرمند از بازتکرار خسته‌کننده‌ی هندسه‌های تکراری فاصله گرفت و به سراغ «اصالت متریال» رفت.

در این هنر، هیچ رنگ مصنوعی، هیچ شوینده‌ی شیمیایی و هیچ رنگِ پاشی وجود ندارد. پالت نقاشِ معرق‌کار، تنوع شگفت‌انگیزِ طبیعت است: از سردیِ استخوانیِ افرا و ممرز گرفته تا گرمای کهرباییِ اقاقیا، سرخ‌فامیِ عناب و طیف‌های سیصدگانه‌ی گردوی ایرانی که هر کدام، داستانی از سال‌های خشک‌سالی یا بارانِ جنگل را در تاروپود خود حفظ کرده‌اند. برشِ قطعات در ابعاد میکروسکوپی با کمان‌اره، در حقیقت نوعی جراحیِ زیبایی بر روی تنِ بریده‌شده‌ی درخت است تا دوباره به شکل دیگری به چرخه حیات بازگردد.

۳. جغرافیای عیوب؛ وقتی زخمِ چوب، چشم‌انداز اثر می‌شود

در کارگاه نجاریِ کلاسیک، گره، پوسیدگی، زدگی و موج‌های درهم‌پیچیده‌ی چوب، «ضایعات» به شمار می‌روند و پیش از کار، دور انداخته می‌شوند. اما در نگاه فلسفیِ معرق‌کارِ پیشرو، دقیقاً همین «عیوب» است که به کار، جان می‌دهد.

یک گره کور در چوب گردو، روی میز یک نجار نشانه‌ی ضعف است، اما زیر دست یک معرق‌کار چیره‌دست، تبدیل به عمق یک صخره‌ی باستانی، چین‌وشکنِ لباس یک چوپان پیر، یا تلاطم ابری در آسمان غروب می‌شود. معرق‌کار، طبیعت را بازسازی نمی‌کند؛ او با زخم‌ها و گره‌های چوب «هم‌زیستی» می‌کند. هر تکه چوب، خاطره‌ی جغرافیایی مشخصی دارد و هنرمند با چیدن آن‌ها در کنار هم، پازلی از عواطف انسانی را در بستر طبیعت تصویر می‌کند.

۴. پرسپکتیوِ خاک‌خورده؛ هندسه‌ی صبر در روزگار سرعت

امروز در عصر تصویرهای دیجیتالِ یک‌ثانیه‌ای، معرق چوب پدیده‌ای به‌شدت آنachronistic (ناهم‌زمان با زمانه) به نظر می‌رسد؛ هنری که برای ساخت یک تابلوی یک‌متری از مناظر زاگرس یا کاروانِ کویر، ماه‌ها، ساعت‌ها و گاه سال‌ها صبر، فرسایش دید، پینه‌بستن انگشتان و دقت در محاسباتِ صدم‌میلی‌متری نیاز دارد.

چسباندن قطعات ریز با چشمان دوخته‌شده به بافت الیاف چوب، نیازمند تمرکزی از جنسِ مراقبه است. این هنر، نوعی مقاومت در برابر شتابزدگی مدرن است. در معرق چوب، هیچ‌چیز میانبر ندارد؛ قطعه باید بنشیند، سمباده بخورد، زیر فشارِ پرس برود و با لیسه و پوشش‌های نهایی صیقل یابد تا نور را از خود عبور دهد.

فرجام؛ اصالتی که روی دیوار جا می‌ماند

معرق چوب تفکیک رنگ و سبک‌های اصیلِ برخاسته از آن، تنها تزئین یک قاب دیواری نیستند؛ این آثار شناسنامه‌ی زیستیِ هنرمندی هستند که با اره، چسب، صبوری و تکه‌های چوب مرده، دنیایی زنده از کوهستان، انسان، موسیقی و کویر ساخته است. این هنر، یادآور این حقیقت است که زیباییِ ماندگار، نه در سطوح صیقلی و ماشین‌شده، بلکه در تقاطع رگه‌های ناآرام چوب و نگاه متأمل انسان شکل می‌گیرد.

ارسال نظر شما
مجموع نظرات : 0 در انتظار بررسی : 0 انتشار یافته : 0
  • نظرات ارسال شده توسط شما، پس از تایید توسط مدیران سایت منتشر خواهد شد.
  • نظراتی که حاوی تهمت یا افترا باشد منتشر نخواهد شد.
  • نظراتی که به غیر از زبان فارسی یا غیر مرتبط با خبر باشد منتشر نخواهد شد.